Tester Cần Học Gì? Checklist Kỹ Năng Đi Làm

Tester cần học gì? (checklist tổng quan)

Để đi làm được, một tester nên có đủ các nhóm kỹ năng sau:

Kiến thức nền tảng: quy trình kiểm thử, viết test case, báo lỗi, các loại test.

Kỹ năng kỹ thuật: SQL cơ bản, hiểu API, làm quen automation.

Kỹ năng mềm: giao tiếp, tư duy phản biện, tỉ mỉ.

⭐ Ngoại ngữ: tiếng Anh (gần như bắt buộc), và lợi thế lớn nếu thêm tiếng Nhật hoặc Hàn.

Chứng chỉ: ISTQB CTFL và chứng chỉ ngoại ngữ là điểm cộng rõ rệt.

Trong các nhóm trên, kiến thức kiểm thử là điều kiện cần, còn ngoại ngữ thường là điều kiện đủ để bạn nổi bật giữa nhiều ứng viên ngang trình. Ta đi sâu từng nhóm nhé.

Kiến thức nền tảng

Đây là phần "xương sống" mà bất kỳ tester nào cũng phải nắm:

Quy trình kiểm thử (STLC): hiểu các hoạt động test từ phân tích đến hoàn tất.

Viết test case: biến yêu cầu thành các tình huống kiểm thử rõ ràng, kiểm chứng được.

Báo lỗi (bug report): mô tả lỗi đủ để dev tái hiện và sửa.

Các loại kiểm thử: functional, regression, smoke, black-box… và biết khi nào dùng loại nào.

Đây là nền tảng có hệ thống, học bài bản sẽ nhanh hơn tự mò. Bạn có thể theo lộ trình học tester để đi đúng thứ tự ngay từ đầu.

Kỹ năng kỹ thuật

Bạn không cần là lập trình viên, nhưng vài kỹ năng kỹ thuật sẽ giúp bạn làm việc sâu hơn và thu nhập tốt hơn:

SQL cơ bản: viết truy vấn đơn giản để kiểm tra dữ liệu trong database — gần như chỗ nào cũng dùng.

Hiểu API: biết request/response, dùng được Postman để test API — rất được ưa chuộng.

Automation cơ bản: làm quen một công cụ như Selenium hoặc Playwright khi đã vững manual, để mở đường lên Automation Tester.

Lời khuyên: đừng vội nhảy vào automation khi nền tảng manual còn yếu. Hãy thạo tư duy test trước, kỹ thuật bổ sung sau.

Kỹ năng mềm

Phần này hay bị xem nhẹ nhưng lại quyết định bạn làm việc nhóm tốt tới đâu:

Giao tiếp rõ ràng: một bug report hay nhận xét mạch lạc giúp cả đội đỡ mất thời gian.

Tư duy phản biện: luôn hỏi "nếu người dùng làm sai thì sao?", không tin sản phẩm chạy đúng cho tới khi tự kiểm chứng.

Tỉ mỉ & kiên nhẫn: để ý chi tiết nhỏ — nơi lỗi hay ẩn nấp.

Quản lý thời gian: cân đối khối lượng test trong thời hạn ngắn.

⭐ Ngoại ngữ — kỹ năng tạo khác biệt

Đây là phần tôi muốn bạn đọc kỹ nhất. Sau 18 năm trong nghề, tôi thấy một sự thật rất rõ: phần lớn dự án mà tester Việt Nam tham gia là phục vụ khách hàng nước ngoài (outsourcing, offshore). Tài liệu yêu cầu, trao đổi với khách, thậm chí cả giao tiếp nội bộ nhiều khi đều bằng ngoại ngữ. Vì vậy, khi kiến thức kiểm thử của hai ứng viên ngang nhau, ngoại ngữ chính là thứ quyết định ai được chọn. Nhiều bạn giỏi chuyên môn nhưng trượt phỏng vấn chỉ vì không đọc nổi tài liệu tiếng Anh — rất tiếc.

Ba ngoại ngữ đáng đầu tư nhất cho tester tại Việt Nam:

Ngoại ngữ | Thị trường tại Việt Nam | Lợi thế nổi bật
Tiếng Anh | Outsourcing và khách Âu–Mỹ, gần như mọi dự án | Gần như bắt buộc; mở cơ hội rộng nhất; đọc tài liệu và giao tiếp quốc tế
Tiếng Nhật | Thị trường offshore Nhật rất lớn ở Việt Nam | Lương thường cao hơn, ít cạnh tranh hơn; nhu cầu ổn định, lâu dài
Tiếng Hàn | Các tập đoàn Hàn: điện tử, fintech, game | Cơ hội tại công ty Hàn lớn; một ngách riêng còn ít người theo

Tiếng Anh là nền tảng — nên ưu tiên trước. Nó hiện diện ở hầu hết dự án và mở ra nhiều cơ hội nhất. Tiếng Nhật là một "mỏ vàng" ít người để ý: thị trường offshore Nhật ở Việt Nam cực lớn, mức lương thường nhỉnh hơn và mức độ cạnh tranh thấp hơn vì ít người học tới nơi tới chốn. Tiếng Hàn hợp với những ai nhắm vào các tập đoàn Hàn Quốc trong lĩnh vực điện tử, fintech hay game.

Mục tiêu tối thiểu bạn nên đặt ra: đọc hiểu được tài liệu chuyên ngành và giao tiếp công việc cơ bản (viết email, trao đổi trong ticket, họp ngắn). Chưa cần trình độ phiên dịch — chỉ cần đủ để làm việc trôi chảy. Và nếu có chứng chỉ — TOEIC (tiếng Anh), JLPT (tiếng Nhật) hay TOPIK (tiếng Hàn) — thì CV của bạn sẽ sáng hơn hẳn trong mắt nhà tuyển dụng.

Nếu bạn là người trái ngành đang lo mình "đi sau", thì đây chính là đòn bẩy: tham khảo thêm cách nhiều bạn trái ngành học tester đã dùng ngoại ngữ làm lợi thế để bứt lên.

Chứng chỉ chuyên môn nên có

Chứng chỉ không bắt buộc, nhưng là một điểm cộng rõ rệt khi bạn còn ít kinh nghiệm thực tế — nó chứng minh bạn nắm nền tảng một cách bài bản:

ISTQB CTFL (Foundation Level): chứng chỉ Foundation theo chuẩn quốc tế ISTQB, được công nhận rộng rãi. Đây là lựa chọn được nhiều tester ưu tiên đầu tiên. Tìm hiểu thêm ở chứng chỉ ISTQB CTFL.

Chứng chỉ ngoại ngữ: TOEIC/JLPT/TOPIK như đã nói ở trên.

Lưu ý: chứng chỉ giúp bạn qua vòng hồ sơ dễ hơn, nhưng kỹ năng thực chiến mới giữ được việc. Hãy xem chứng chỉ là chất xúc tác, không phải đích đến.

Lộ trình học theo thứ tự

Để không lan man, đây là thứ tự tôi khuyên người mới:

Nền tảng kiểm thử: quy trình, test case, bug report, các loại test.

Thực hành thật: test trên ứng dụng/dự án mẫu để biến lý thuyết thành kỹ năng.

Kỹ năng kỹ thuật: SQL rồi đến API (Postman).

Ngoại ngữ — học song song từ đầu: đừng để đến cuối; mỗi ngày một chút, ưu tiên đọc hiểu tài liệu.

Chứng chỉ: thi ISTQB CTFL và chứng chỉ ngoại ngữ khi đã có nền.

Automation cơ bản: khi manual đã vững, mở rộng sang Selenium/Playwright.

Mấu chốt là học ngoại ngữ song song ngay từ đầu, vì nó cần thời gian ngấm — không thể nhồi trong vài tuần trước khi đi xin việc.