Manual Testing Có Cần Biết Code Không?

Tester có cần biết code không?

Với manual testing, tester không cần biết code để bắt đầu và đi làm. Công việc cốt lõi là hiểu yêu cầu, thiết kế và thực thi test case, báo lỗi rõ ràng — toàn bộ làm bằng tư duy kiểm thử, không cần viết một dòng lập trình nào. Bạn chỉ thật sự cần học code khi muốn tiến lên automation testing.

Nói gọn lại trong một bảng để bạn dễ hình dung:

Tình huống | Có cần biết code?
Vào nghề, làm manual testing | Không
Viết test case, thực thi test, báo lỗi | Không
Đọc log/database để điều tra lỗi sâu hơn | Nên biết SQL cơ bản (không phải lập trình)
Lên automation, viết script tự động | Có
Làm trong đội CI/CD, tự dựng test data | Có

Vậy nên đừng để câu "không biết code" cản bạn vào nghề. Ta đi sâu từng phần nhé.

Vì sao Manual không yêu cầu code lúc đầu

Manual testing là kiểm thử thủ công: bạn đóng vai người dùng, thao tác trực tiếp trên sản phẩm để tìm lỗi. Theo chuẩn ISTQB, các hoạt động chính của một tester gồm phân tích yêu cầu, thiết kế test, thực thi test và ghi nhận lỗi — đều là tư duy, không phải lập trình.

Lấy ví dụ quen thuộc trong series này: một Hệ thống đặt phòng họp nội bộ. Khi test màn hình đặt phòng, công việc của bạn là:

Đọc yêu cầu: một phòng không được đặt trùng hai khung giờ.

Thiết kế test case: đặt phòng trống (hợp lệ), đặt trùng giờ (phải báo lỗi), đặt giờ kết thúc trước giờ bắt đầu, để trống trường bắt buộc…

Thực thi: bấm qua từng bước trên giao diện như người dùng thật.

Báo lỗi: mô tả rõ để dev tái hiện và sửa.

Không có bước nào cần bạn viết code. Cái bạn cần là sự tỉ mỉ, tư duy phản biện và hiểu nghiệp vụ. Đây cũng là lý do nhiều bạn trái ngành học tester vào nghề thành công dù xuất phát điểm không phải dân IT. Câu "manual testing có cần code" vì thế, ở giai đoạn đầu, câu trả lời là không.

Khi nào tester cần học code (Automation)

Bạn thật sự cần học code khi muốn chuyển sang automation testing — tức là viết script để máy tự chạy lại các kịch bản kiểm thử thay vì bấm tay. Đây là lúc câu hỏi "kiểm thử có cần lập trình" đổi sang "có". Một vài dấu hiệu cho thấy đã đến lúc:

Dự án có nhiều kịch bản lặp đi lặp lại (ví dụ chạy lại toàn bộ luồng đặt phòng sau mỗi lần build).

Đội bạn áp dụng CI/CD, cần test tự động chạy mỗi lần code mới được đẩy lên.

Bạn muốn tăng thu nhập và mở rộng vai trò — automation tester thường có mức lương nhỉnh hơn manual cùng cấp.

Cần phân biệt rõ hai mức "biết code":

Mức độ | Dùng để làm gì | Có phải lập trình?
Đọc hiểu cơ bản | Đọc log, query SQL kiểm tra dữ liệu, xem HTML/DevTools | Không hẳn — là "kỹ năng kỹ thuật"
Viết script automation | Tự động hóa test với Selenium/Playwright | Có — cần một ngôn ngữ lập trình

Tin tốt: ngay cả khi lên automation, bạn cũng không cần giỏi lập trình như một developer. Bạn học vừa đủ một ngôn ngữ để điều khiển công cụ. Tìm hiểu thêm bản chất ở bài automation testing là gì trước khi quyết định.

Người không biết code bắt đầu thế nào

Nếu bạn tester không biết code và đang lo lắng, hãy yên tâm: lộ trình hợp lý là bắt đầu từ manual, để dành code cho sau. Thứ tự tôi khuyên người mới:

Học nền tảng kiểm thử: quy trình test, cách viết test case, báo lỗi, các loại test. Đây là phần quan trọng nhất và hoàn toàn không cần code.

Thực hành thật: test trên một ứng dụng mẫu để biến lý thuyết thành phản xạ.

Bổ sung kỹ năng kỹ thuật nhẹ: SQL cơ bản để kiểm tra dữ liệu, làm quen Postman để hiểu API. Đây chưa phải lập trình.

Khi đã vững manual: mới bắt đầu làm quen automation.

Bạn có thể tham khảo đầy đủ checklist ở bài tester cần học gì để biết mình còn thiếu nhóm kỹ năng nào. Điều tôi muốn nhấn mạnh: đừng vội nhảy vào automation khi nền tảng manual còn yếu — học code khi chưa có tư duy test giống như học lái xe đua khi chưa biết đi xe số.

Lộ trình từ Manual lên Automation

Đây là khung chuyển dịch tôi thấy bền vững nhất, từ "không biết code" tới "tự viết script":

Giai đoạn | Việc chính | Cần code?
1. Nền tảng manual | Quy trình test, test case, bug report, loại test | Không
2. Kỹ thuật nhẹ | SQL cơ bản, hiểu API (Postman), đọc log/DevTools | Gần như không
3. Làm quen tự động | Hiểu khái niệm automation, đọc script mẫu | Bắt đầu chạm
4. Viết automation | Chọn 1 ngôn ngữ (Java/Python/JavaScript) + Selenium/Playwright | Có

Về ngôn ngữ, đừng phân vân quá nhiều: hãy chọn theo công cụ và đội của bạn. Java và Python phổ biến với Selenium; JavaScript hợp với Playwright/Cypress. Bạn chỉ cần học vừa đủ cú pháp để điều khiển công cụ, không cần trở thành lập trình viên.

Mấu chốt là đi tuần tự: vững manual trước, kỹ thuật nhẹ sau, rồi mới automation. Để có đường đi chi tiết theo từng bước, bạn xem lộ trình học tester — pillar tổng hợp toàn bộ hành trình từ con số 0.