QA Và QC Khác Nhau Như Thế Nào?

Mới vào nghề kiểm thử, bạn sẽ nhanh chóng gặp hai cái tên QA và QC — và bối rối không biết qa qc khác nhau ra sao, mình hợp với bên nào. 🙂 Là người làm quản lý chất lượng 18 năm, tôi sẽ phân biệt thật rõ hai khái niệm này, chỉ ra vị trí của tester, và phác lộ trình nghề để bạn chọn hướng đi phù hợp.

QA và QC khác nhau thế nào?

QA và QC khác nhau ở trọng tâm: QA (Quality Assurance) hướng vào quy trình để phòng ngừa lỗi, còn QC (Quality Control) hướng vào sản phẩm để phát hiện lỗi. QA mang tính chủ động, xây dựng và cải tiến cách làm; QC mang tính phát hiện, kiểm tra sản phẩm thực tế. Kiểm thử (testing) là một dạng của QC.

Tiêu chí | QA (Quality Assurance) | QC (Quality Control)
Trọng tâm | Quy trình | Sản phẩm
Mục tiêu | Phòng ngừa lỗi (chủ động) | Phát hiện lỗi (phát hiện)
Câu hỏi cốt lõi | "Mình làm đúng quy trình chưa?" | "Sản phẩm có lỗi không?"
Hoạt động tiêu biểu | Xây/cải tiến quy trình, audit, chuẩn hoá | Test, review, kiểm tra sản phẩm
Thời điểm | Suốt vòng đời, càng sớm càng tốt | Khi đã có sản phẩm/bản build
Kết quả mong muốn | Giảm khả năng phát sinh lỗi | Tìm và loại bỏ lỗi đang có

Nói ngắn gọn: QA lo "làm sao để ít lỗi từ đầu", QC lo "tìm ra lỗi đang tồn tại". Hai vai trò bổ trợ nhau chứ không thay thế nhau.

QA (Quality Assurance) là gì

QA là hoạt động đảm bảo chất lượng, tập trung vào quy trình để tạo niềm tin rằng sản phẩm sẽ đạt yêu cầu chất lượng. Thay vì soi từng lỗi, QA hỏi: cách chúng ta làm việc đã đủ tốt để hạn chế lỗi ngay từ gốc chưa?

Công việc QA thường gồm: xây dựng và chuẩn hoá quy trình, định nghĩa tiêu chuẩn và checklist, đào tạo, audit nội bộ, và cải tiến liên tục dựa trên dữ liệu lỗi. Vì mang tính phòng ngừa, QA tham gia từ rất sớm — ngay khi dự án còn đang lên kế hoạch và viết yêu cầu. Đây là vai trò thiên về hệ thống và tổ chức nhiều hơn là thao tác trên một sản phẩm cụ thể.

QC (Quality Control) là gì

QC là hoạt động kiểm soát chất lượng, tập trung vào sản phẩm để phát hiện lỗi trước khi đến tay người dùng. Nếu QA là "phòng bệnh" thì QC là "khám bệnh" — kiểm tra trực tiếp xem sản phẩm có đúng yêu cầu không.

Công việc QC tiêu biểu: thực thi test (manual và automation), review sản phẩm, đối chiếu kết quả thực tế với kết quả mong đợi, ghi nhận và theo dõi lỗi. QC diễn ra khi đã có bản build hoặc sản phẩm để kiểm tra. Phần lớn công việc thường ngày của một tester nằm ở đây — và đó là lý do nhiều người xem tester là một phần của QC.

Tester thuộc QA hay QC?

Về bản chất chuyên môn, kiểm thử (testing) là một dạng của QC — vì nó hướng vào sản phẩm để tìm lỗi. Tuy nhiên, công việc test cũng đóng góp ngược lại cho QA: dữ liệu lỗi từ test giúp tổ chức nhìn ra điểm yếu trong quy trình và cải tiến nó.

Một lưu ý rất thực tế ở Việt Nam: nhãn "QA" và "QC" trên tin tuyển dụng thường được dùng khá lẫn lộn. Nhiều vị trí ghi "QA" nhưng công việc thực chất là test sản phẩm (tức QC); ngược lại, một số nơi gọi chung mọi người làm chất lượng là "QC". Vì vậy khi ứng tuyển, đừng chỉ nhìn chức danh — hãy đọc kỹ phần mô tả công việc để biết bạn sẽ thiên về quy trình hay sản phẩm. Muốn hiểu rõ hơn nghề này, xem thêm Manual Testing là gì.

Lộ trình & lương QA vs QC

Cả hai hướng đều có lộ trình phát triển tốt, và thực tế chúng thường giao nhau ở các cấp cao:

Hướng QC/Testing: Fresher Tester → Tester → Senior Tester → Automation/Lead → QA/QC Manager. Phù hợp người thích trực tiếp "săn lỗi", thạo kỹ thuật test.

Hướng QA/Process: QA Engineer → Process/Quality Analyst → QA Lead → Quality Manager. Phù hợp người thích tư duy hệ thống, quy trình, chuẩn hoá.

Về thu nhập, điều quan trọng cần nhớ: mức lương phụ thuộc vào kỹ năng và phạm vi công việc hơn là nhãn QA hay QC. Theo số liệu ITviec, người mới vào nghề (dưới 1 năm) khoảng 11,7–17,1 triệu/tháng, và tăng dần lên 30–47 triệu ở cấp chuyên gia; người thạo automation và AI thường nhận cao hơn 20–40% cùng cấp. Bạn xem bảng mức lương tester chi tiết theo từng cấp để hình dung rõ hơn.

Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, phần lớn người mới (kể cả trái ngành) nên khởi đầu từ kỹ năng testing/QC rồi mở rộng dần sang tư duy QA — xem lộ trình học tester để có đường đi cụ thể.