Manual Testing Là Gì? Lộ Trình Học Cho Người Mới 2026

Manual Testing là gì?

Manual testing (kiểm thử thủ công) là việc một tester trực tiếp thao tác trên phần mềm — nhấn nút, nhập dữ liệu, đi qua từng luồng nghiệp vụ — rồi so sánh kết quả thực tế với kết quả mong đợi để phát hiện lỗi, mà không dùng công cụ tự động chạy thay. Đây là kỹ năng nền tảng đầu tiên của hầu hết người bước vào nghề kiểm thử.

Nói cho dễ hình dung: bạn vào đúng vai một người dùng khó tính nhất, tỉ mỉ nhất. Ví dụ với một app mua sắm, bạn thử thêm hàng vào giỏ, nhập mã giảm giá hết hạn, để trống số điện thoại rồi bấm thanh toán... và quan sát xem phần mềm có phản ứng đúng như thiết kế không. Mỗi lần "thấy có gì đó sai sai", bạn ghi lại — đó chính là một lỗi (bug) được phát hiện trước khi người dùng thật gặp phải.

Điểm đáng yêu của manual testing là nó dựa nhiều vào tư duy hơn là công cụ. Bạn không cần là dân lập trình để bắt đầu, nhưng cần một cái đầu chịu suy nghĩ "nếu người dùng làm sai thì sao?". Đó là lý do rất nhiều bạn trái ngành chọn đây làm cửa ngõ vào IT.

Manual Tester làm gì hằng ngày

Một ngày của manual tester ít kịch tính hơn phim, nhưng thú vị theo kiểu thám tử 🕵️. Công việc thường xoay quanh:

Đọc và phân tích yêu cầu (requirement, user story): hiểu phần mềm phải làm được gì, để biết cái gì là "đúng".

Viết test case: chia nhỏ yêu cầu thành các tình huống kiểm thử cụ thể, có bước thực hiện và kết quả mong đợi.

Thực thi test: chạy qua từng test case trên ứng dụng, đối chiếu kết quả thực tế với kỳ vọng.

Ghi nhận và báo lỗi (bug report): khi phát hiện sai lệch, mô tả rõ ràng để lập trình viên tái hiện và sửa.

Retest & regression: kiểm tra lại sau khi dev sửa, và rà soát những phần liên quan để chắc rằng sửa chỗ này không làm hỏng chỗ khác.

Phối hợp với team: tham gia daily meeting, trao đổi với dev và BA, cập nhật trạng thái test trên công cụ quản lý.

Ví dụ thực tế kiểu Việt: trước ngày một sàn thương mại điện tử chạy sự kiện sale lớn, tester sẽ tập trung kiểm thử luồng đặt hàng, thanh toán, áp mã khuyến mãi — vì đây là chỗ "đông người và dễ vỡ trận" nhất. Một bug thanh toán lọt lưới đúng giờ vàng có thể khiến doanh nghiệp mất tiền thật. Đó là lúc giá trị của tester hiện rõ nhất.

Manual vs Automation — chọn bắt đầu từ đâu?

Đây là câu hỏi gần như ai mới vào nghề cũng băn khoăn. Hai hướng này không đối đầu nhau — chúng bổ trợ cho nhau:

Tiêu chí | Manual Testing | Automation Testing
Cách thực hiện | Tester thao tác trực tiếp | Viết script cho công cụ chạy thay
Yêu cầu lập trình | Gần như không bắt buộc | Cần biết code cơ bản
Mạnh nhất ở | Khám phá (exploratory), UX, tính năng mới | Regression, kiểm thử lặp lại nhiều
Tốc độ vào nghề | Nhanh — phù hợp người mới | Lâu hơn — cần nền manual + code
Điểm mạnh cốt lõi | Linh hoạt, tư duy như người dùng | Nhanh, ổn định, chạy hàng loạt

Lời khuyên thẳng thắn của tôi: bắt đầu từ manual trước. Manual testing dạy bạn cái quan trọng nhất — tư duy kiểm thử: biết cái gì đáng test, test thế nào, lỗi nào nghiêm trọng. Khi đã có nền tảng đó, bạn học automation sẽ rất nhanh và đúng hướng, vì bạn biết mình đang tự động hóa để làm gì. Người nhảy thẳng vào automation mà chưa hiểu kiểm thử thường viết được script chạy được... nhưng test sai chỗ.

Nếu bạn muốn một điểm khởi đầu bài bản, khóa Manual Testing của IT LEARN được thiết kế đúng cho người chưa biết gì, đi từ tư duy đến thực hành trên dự án thật.

Lộ trình học Manual Testing cho người mới

Tin vui cho người mới: lộ trình học manual testing khá rõ ràng và đi được theo từng bước. Đây là 4 giai đoạn tôi vẫn dùng khi đào tạo:

Giai đoạn | Bạn học gì | Kết quả đạt được
1. Nền tảng | SDLC, STLC, vòng đời của lỗi, các loại kiểm thử | Hiểu "ngôn ngữ chung" của nghề
2. Kỹ thuật thiết kế test | Equivalence partitioning, boundary value, decision table, state transition | Viết test case có hệ thống, không sót case
3. Công cụ & quy trình | Quản lý lỗi trên Jira, quản lý test case, viết bug report chuẩn | Làm việc như đang trong một team thật
4. Thực chiến | Kiểm thử một ứng dụng/web thật, làm dự án mẫu | Có sản phẩm cụ thể để đưa vào CV

Ở cuối giai đoạn 1–2, nhiều bạn chọn ôn và thi chứng chỉ Foundation theo chuẩn quốc tế ISTQB (CTFL). Đây không phải tấm vé đảm bảo có việc, nhưng nó chứng minh bạn nắm vững nền tảng lý thuyết một cách bài bản, và là một điểm cộng rõ ràng trong mắt nhà tuyển dụng khi bạn còn ít kinh nghiệm thực tế.

Manual Testing là một mảnh ghép trong bức tranh lớn hơn. Để thấy nó đứng ở đâu trong cả hành trình từ người mới đến lúc đi làm, bạn nên xem thêm lộ trình học tester cho người mới bắt đầu — bài đó vẽ ra toàn bộ con đường, còn bài này tập trung sâu vào phần manual.

Kỹ năng & công cụ cần có

Để làm tốt kiểm thử thủ công, bạn cần đầu tư cả kỹ năng "mềm" lẫn công cụ "cứng".

Kỹ năng quan trọng nhất:

Tư duy phản biện & tỉ mỉ: luôn hỏi "nếu... thì sao?", và không bỏ qua những chi tiết nhỏ "trông có vẻ bình thường".

Đọc hiểu yêu cầu: phát hiện chỗ mơ hồ, thiếu sót ngay từ tài liệu — đây là kiểm thử ở mức cao nhất.

Giao tiếp rõ ràng: một bug report tốt giúp dev sửa nhanh; một bug report mơ hồ làm cả hai bên mất thời gian.

SQL cơ bản: biết viết câu truy vấn đơn giản để kiểm tra dữ liệu trong database.

Công cụ thường dùng (cũng là từ khóa hay xuất hiện trong tin tuyển dụng):

Jira — quản lý công việc, theo dõi và báo lỗi; gần như là "ngôn ngữ chung" của các team phần mềm tại Việt Nam.

Công cụ quản lý test case (TestRail, hoặc đơn giản là Excel/Google Sheets ở team nhỏ) — để tổ chức và theo dõi tiến độ test.

Bug report chuẩn — không hẳn là một "công cụ", mà là một kỹ năng: mô tả lỗi gồm các bước tái hiện, kết quả thực tế, kết quả mong đợi, mức độ nghiêm trọng và ảnh chụp/clip minh họa.

Bạn không cần thành thạo tất cả ngay từ ngày đầu. Quan trọng là biết mỗi thứ dùng để làm gì, rồi rèn dần qua dự án thực tế.

Học bao lâu để đi làm + cơ hội nghề

Câu hỏi "bao lâu thì đi làm được?" không có một con số tuyệt đối, vì còn tùy nền tảng và thời gian bạn đầu tư. Nhưng theo kinh nghiệm đào tạo của tôi: nếu học tập trung và nghiêm túc, phần lớn người mới có thể nắm vững manual testing trong khoảng 2–4 tháng để sẵn sàng ứng tuyển vị trí fresher/intern — với điều kiện có làm dự án thực hành, chứ không chỉ học lý thuyết suông.

Về cơ hội nghề và thu nhập: nghề tester có lộ trình thu nhập khá mạch lạc. Theo số liệu từ Báo cáo Lương ITviec 2025–2026, tester mới vào nghề (dưới 1 năm) có mức khoảng 11,7–17,1 triệu/tháng, và tăng dần đến cấp chuyên gia (trên 8 năm) khoảng 30–47 triệu/tháng. Một điểm rất đáng lưu ý: cùng số năm kinh nghiệm, người biết automation và AI thường nhận cao hơn 20–40% — tức kỹ năng, chứ không phải thời gian, mới là thứ quyết định con số trên phiếu lương. Bạn xem bảng mức lương tester chi tiết theo từng cấp để hình dung rõ hơn nhé.

Và một điều khiến tôi luôn vui khi nhắc tới: nghề này rất rộng cửa cho người trái ngành. Rất nhiều bạn kế toán, sư phạm, ngân hàng đã trái ngành học tester và đi làm thành công, bởi thứ quyết định không phải tấm bằng IT, mà là tư duy cẩn thận và một lộ trình rõ ràng. Manual testing chính là bậc thang đầu tiên, vững chãi và dễ bước nhất, của hành trình đó.