ISTQB Là Gì? Lộ Trình Thi Chứng Chỉ CTFL 2026

ISTQB là gì?

ISTQB (International Software Testing Qualifications Board) là tổ chức quốc tế phi lợi nhuận cấp chứng chỉ kiểm thử phần mềm, được công nhận trên toàn cầu. Chứng chỉ ISTQB chứng minh người sở hữu nắm vững kiến thức kiểm thử theo một chuẩn chung, không phụ thuộc công ty hay quốc gia. Đây là chứng chỉ kiểm thử được nhắc tới nhiều nhất khi bạn đi xin việc tester.

Nói cho dễ hình dung: ISTQB không phải một bài thi đơn lẻ, mà là cả một hệ thống chứng chỉ phân theo cấp độ. Tổ chức này soạn syllabus (giáo trình chuẩn), còn việc tổ chức thi ở từng nước do các "board" thành viên đảm nhiệm. Tại Việt Nam, kỳ thi được tổ chức qua board khu vực và các đối tác khảo thí. Khi nhà tuyển dụng thấy dòng "ISTQB CTFL" trong CV, họ hiểu ngay bạn đã học kiểm thử một cách bài bản, dùng đúng thuật ngữ chuẩn — điều rất có lợi khi làm dự án cho khách nước ngoài.

Các cấp độ chứng chỉ ISTQB (Foundation / Advanced / Expert)

Hệ thống chứng chỉ ISTQB chia làm ba tầng chính, đi từ nền tảng lên chuyên sâu. Người mới luôn bắt đầu từ Foundation:

Cấp độ | Chứng chỉ tiêu biểu | Đối tượng | Điều kiện
Foundation | CTFL (Certified Tester Foundation Level) | Người mới, mọi tester | Không yêu cầu chứng chỉ trước
Advanced | CTAL-TA (Test Analyst), CTAL-TM (Test Manager), CTAL-TTA (Technical Test Analyst) | Tester đã có kinh nghiệm | Cần có CTFL trước
Expert | CTEL (Test Management, Improving the Testing Process) | Chuyên gia, quản lý cấp cao | Cần Advanced + kinh nghiệm thực tế

Ngoài ba tầng dọc đó, ISTQB còn có nhánh chuyên biệt (Specialist) nằm ngang, học khi bạn muốn đi sâu một lĩnh vực: ví dụ CTFL-AT (Agile Tester), CT-AI / CT-GenAI (kiểm thử ứng dụng AI và dùng AI tạo sinh trong kiểm thử), CT-MAT (Mobile App Testing), CT-PT (Performance Testing)… Các module này thường yêu cầu đã có CTFL.

Điểm cần nhớ: với người mới, bạn chỉ cần quan tâm CTFL trước. Mọi nhánh Advanced, Expert hay Specialist đều đứng sau cánh cửa Foundation, nên hãy tập trung vào nó. Nếu muốn biết tester cần trang bị thêm những gì ngoài chứng chỉ, bạn có thể xem tester cần học gì để có checklist đầy đủ.

CTFL là gì & nội dung thi (syllabus v4.0)

CTFL (Certified Tester Foundation Level) là chứng chỉ nền tảng của ISTQB, dành cho người mới bước vào nghề kiểm thử. Phiên bản syllabus hiện hành là v4.0 (ban hành năm 2023, thay cho v3.1 cũ), tinh gọn hơn và bổ sung nội dung phù hợp môi trường Agile.

Cấu trúc kỳ thi ISTQB CTFL v4.0 như sau:

Hạng mục | Thông số (CTFL v4.0)
Số câu hỏi | 40 câu trắc nghiệm
Thời gian | 60 phút (75 phút nếu thi bằng ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ)
Điểm đạt | 65% — tức 26/40 câu đúng
Hình thức | Trắc nghiệm nhiều lựa chọn, không trừ điểm câu sai

Đính chính theo chuẩn ISTQB: nhiều bài cũ trên mạng vẫn ghi CTFL "40 câu / 75 phút" hoặc theo syllabus v3.1. Theo tài liệu chính thức CTFL v4.0, thời gian chuẩn là 60 phút, được cộng thêm khi thí sinh thi ngoài tiếng mẹ đẻ. Mốc đạt vẫn là 65% (26/40).

Syllabus v4.0 gồm 6 chương: (1) Nền tảng kiểm thử; (2) Kiểm thử xuyên suốt vòng đời phát triển phần mềm; (3) Kiểm thử tĩnh; (4) Kỹ thuật phân tích & thiết kế test; (5) Quản lý hoạt động kiểm thử; (6) Công cụ hỗ trợ kiểm thử. Đề thi bám sát các mục tiêu học tập (learning objectives) theo cấp độ nhận thức K1–K3, nên ôn đúng syllabus là cách hiệu quả nhất. Muốn xem chi tiết từng chương và dạng câu hỏi, đọc thêm đề thi ISTQB CTFL.

Lộ trình ôn & thi CTFL theo bước

Tôi gợi ý một lộ trình ôn thi ISTQB gọn gàng, áp dụng được cho cả người trái ngành:

Tải đúng syllabus v4.0 từ nguồn chính thức và đọc lướt một lượt để biết bản đồ kiến thức.

Học theo từng chương, ưu tiên hiểu bản chất hơn học vẹt — đặc biệt chương 4 (kỹ thuật thiết kế test) chiếm nhiều câu hỏi.

Nắm chắc glossary: ISTQB rất "soi" định nghĩa thuật ngữ; nhầm severity với priority hay error/defect/failure là mất điểm oan.

Luyện đề mẫu (sample exam) của ISTQB nhiều lần, bấm giờ 60 phút như thật để quen áp lực.

Rà lại các câu sai, ghi chú lý do sai — đây là bước ăn điểm nhất.

Đăng ký thi qua đối tác khảo thí và chọn hình thức phù hợp (online proctored hoặc tại trung tâm).

Một mẹo nhỏ từ 18 năm đi nghề: đề CTFL không đánh đố, nhưng câu chữ rất "bẫy" — đọc kỹ từ khóa như "luôn luôn", "không bao giờ", "tốt nhất". Nếu muốn nghe người đi trước kể chi tiết, tham khảo kinh nghiệm thi ISTQB.

Chi phí, hình thức thi, hiệu lực chứng chỉ

Đây là ba thứ học viên hỏi tôi nhiều nhất:

Chi phí: lệ phí thi CTFL thường nằm trong khoảng vài triệu đồng (tùy đối tác khảo thí, tỷ giá và đợt thi). Mức chính xác thay đổi theo thời điểm, nên bạn hãy kiểm tra trực tiếp với đơn vị tổ chức thi để có con số mới nhất — tôi không nêu số cố định để tránh sai lệch.

Hình thức thi: hiện phổ biến hai cách — thi online có giám thị từ xa (remote proctored) ngay tại nhà, hoặc thi tại trung tâm khảo thí. Cả hai đều trắc nghiệm trên máy, có kết quả nhanh.

Hiệu lực: đây là tin vui — chứng chỉ ISTQB CTFL có giá trị vĩnh viễn, không hết hạn và không phải thi lại. Một lần đạt là dùng được mãi. (ISTQB có chương trình CPD ghi nhận hoạt động phát triển nghề nghiệp, nhưng nó không làm chứng chỉ của bạn mất hiệu lực.)

Nếu chẳng may chưa đạt ở lần đầu, bạn hoàn toàn có thể đăng ký thi lại sau khi đóng lại lệ phí — không giới hạn nghiệt ngã, nên đừng quá áp lực.

Tài liệu ôn tập nên dùng

Để ôn ISTQB Foundation hiệu quả, bạn không cần ôm quá nhiều sách. Bộ tài liệu cốt lõi gồm:

Syllabus CTFL v4.0 (bản chính thức) — đây là "đề cương gốc", mọi câu hỏi đều bám vào đây.

Glossary ISTQB — từ điển thuật ngữ chuẩn, học thuộc định nghĩa giúp bạn không mất điểm vặt.

Sample exam papers — bộ đề mẫu chính thức kèm đáp án và giải thích.

Một cuốn sách luyện thi (nếu thích đọc có hệ thống) để bổ trợ phần ví dụ.

Tôi đã tổng hợp đường dẫn tải và cách dùng từng loại trong bài tài liệu ISTQB Foundation — bạn ghé đó lấy trọn bộ là đủ ôn. Lời khuyên: đừng học dàn trải nhiều nguồn lung tung, bám sát syllabus + glossary + luyện đề là con đường ngắn nhất tới ngày thi.

ISTQB có đáng học không?

Câu trả lời thẳng thắn của tôi: với người mới và người trái ngành, có — rất đáng. Lý do:

Chuẩn hóa kiến thức: bạn học kiểm thử có hệ thống, dùng đúng thuật ngữ mà cả thế giới dùng. Điều này cực kỳ quan trọng khi làm dự án outsourcing cho khách nước ngoài.

Điểm cộng trong CV: khi kinh nghiệm còn ít, một dòng "ISTQB CTFL" giúp hồ sơ của bạn vượt qua vòng lọc dễ hơn, chứng minh bạn nghiêm túc với nghề.

Nền cho lộ trình dài: CTFL là cửa ngõ để sau này học Advanced (Test Analyst, Test Manager) hay các module AI nếu bạn muốn tiến xa.

Tuy vậy, tôi luôn nhắc học viên: chứng chỉ giúp bạn qua vòng hồ sơ, nhưng kỹ năng thực chiến mới giữ được việc. Đừng coi ISTQB là đích đến — hãy xem nó là một phần trong bức tranh lớn. Bạn nên kết hợp thi chứng chỉ với việc thực hành trên dự án thật theo một lộ trình học tester bài bản. Muốn học nền tảng kiểm thử và luyện thi CTFL có người hướng dẫn, bạn có thể tham khảo khóa chứng chỉ ISTQB CTFL của IT LEARN.